40 st. C jeszcze w czerwcu? Ekstremalne upały w Polsce to nowa norma. A będzie coraz goręcej
Tak brutalna rzeczywistość nie jest jednak zaskoczeniem. Zbliżała się do nas od dawna.
Polska, czyli upały razy trzy
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej pokazał, jak coraz cieplejsza na przestrzeni lat staje się Polska. I informuje wprost, że “dane ze stacji synoptycznych nie pozostawiają wątpliwości” – ekstremalne warunki termiczne stają się nową normą.
Liczba dni upalnych (ponad 30 st. C) nie przekroczyła sześciu w żadnym z województw w połowie z dziesięciu lat ostatniej dekady XX wieku. W XXI wieku takiego roku nie było już ani jednego.
Z załączonej mapki wyraźnie wyłania się obraz coraz cieplejszej Polski. Połowa z ostatnich ośmiu lat przyniosła ponad 20 dni upalnych w znacznej części kraju, zwłaszcza południowo-zachodniej i centralnej.
Jeszcze bardziej do myślenia daje osobny materiał IMGW sprzed dwóch lat. Przyjrzano się w nim liczbie dni upalnych w kolejnych dekadach od 1965 do 2024 r.
I tak we Wrocławiu odnotowano 73 takie dni w latach 1995-2004, 116 dni w latach 2005-2014 i aż 208 w latach 2015-2024. Czyli niemal trzykrotnie więcej niż na przełomie wieków.
Podobne trendy pokazują pomiary z innych stacji. Na przykład liczba upalnych dni w trzech ostatnich analizowanych dekadach wzrosła w Warszawie z 57 do 101, a następnie do 153. Z kolei w Lublinie wzrosła z 41 do 81 i do 130 dni, a w Szczecinie – z 50 do 66 i 105.
Polska noc w tropikach
Rośnie również liczba tropikalnych nocy, podczas których temperatura nie spada poniżej 20 st. C. Jeszcze pod koniec XX i na początku XXI w. przez większość lat tak ekstremalne warunki w ogóle nie występowały. Ostatnia dekada przynosi po kilka takich nocy średnio co dwa lata.
Tymczasem brak wyraźnego ochłodzenia w nocy to poważne obciążenie dla organizmu.
“Takie warunki, zwłaszcza przy słabym przewietrzaniu, nie pozwalają na wystarczający do regeneracji i głębokiego snu wypoczynek. Większe natężenie procesów fizjologicznych w tym okresie doby stanowi obciążenie dla mózgu i serca, a przy dłuższym utrzymywaniu się fali gorąca może prowadzić do pogorszenia samopoczucia i sprawności” – informuje IMGW.
“Nie doceniliśmy tempa”
Skoro o mapach mowa, to warto wspomnieć o prognozach pogody, które w mediach społecznościowych przedstawił dziennikarz Jakub Wiech. Na jednej z nich widać fikcyjną prognozę dla Francji, którą lokalne media pokazały w 2014 r. Widać na niej Francję w 2050 r., która pokryta jest temperaturami przekraczającymi 40 st. C. Na drugim zdjęciu widać prawdziwą mapę prognozy pogody na 22 czerwca 2026 r. W wielu miejscach pokazane było nawet nie 40, lecz 43 st. C.
Zdaniem Wiecha pokazuje to, jak bardzo nie doceniliśmy tempa postępowania zmiany klimatu i że nasze szacunki okazały się zbyt ostrożne.
“To jest już kolejny rok, który przynosi takie właśnie zjawiska. Widać, że ocieplenie postępuje bardzo szybko. W zasadzie w ciągu życia jednego pokolenia nastąpiła między innymi w europejskim klimacie fundamentalna zmiana” – komentował Wiech w rozmowie z TVN Meteo.
Naukowcy mówią podobnie. “Wszelkie dane pomiarowe zbierane w atmosferze, na lądach i w oceanach wskazują, że proces globalnego ocieplenia nasila się” – przestrzega w jednym z komunikatów Komitet ds. Kryzysu Klimatycznego PAN.
Jakie temperatury w naszym kraju przyniesie więc przyszłość?
Polska niczym Włochy
W Polsce średnia roczna temperatura w latach 1961–1970 wynosiła 7,2 st. C. Obecnie zbliża się do 10 st. C, a na koniec wieku może być o kolejne 3-4 st. wyższa. “Temperatury maksymalne podczas upałów będą więc jeszcze wyższe niż teraz (na wybrzeżu nawet o 7 st.), a same fale dłuższe i częstsze” – przestrzega portal Nauka o Klimacie.
Bardzo możliwe, że za 30-40 lat polskie miasta będą musiały radzić sobie z upałami nawet przez cały miesiąc. Jak wynika z analiz Instytutu Ochrony Środowiska w ramach projektu Klimada 2.0, w przypadku Torunia, Płocka czy Łodzi może to być ponad 20 dni, w przypadku Warszawy czy Częstochowy ok. 25, a w przypadku Wrocławia, Krakowa, Opola czy Tarnobrzegu – ok. 30. To oczywiście przewidywana średnia – mogą być więc lata znacznie gorsze, ale i lepsze.
Wgląd w potencjalną przyszłość daje też interaktywna mapa opracowana przez Centrum Nauk o Środowisku Uniwersytetu Maryland. Pozwala ona zobaczyć, jak do 2080 r. zmienią się warunki klimatyczne w miejscu, w którym mieszkamy.
I tak w przypadku Łodzi w lecie może być o 6,4 st. C cieplej oraz o 12,5 proc. bardziej sucho. Będą to więc temperatury, które obecnie występują w północnej Serbii. Jeśli ludzkość ograniczy emisje gazów cieplarnianych zgodnie z zaleceniami naukowców, wzrost temperatury wyniesie “tylko” 2,2 st. C, a lata będą o zaledwie 0,2 proc. bardziej suche. Będą to więc warunki zbliżone do dzisiejszych Czech.
Dla Warszawy w grę wchodzi ocieplenie o 6,3 st. C, co oznacza temperatury z dzisiejszych północnych Włoch, albo o 2,3 st. C i również “czeskie” temperatury.
W przypadku wciąż rosnących emisji gazów cieplarnianych temperatury spotykane dziś o wiele bardziej na południu Europy mogą być w wakacje normą również nad morzem. Na przykład w Szczecinie może być tak gorąco, jak w Serbii, w Koszalinie i Słupsku jak w centralnych Włoszech, a w Gdańsku – jak na Węgrzech.
Konieczna adaptacja
Coraz bardziej upalne lata oznaczają coraz trudniejsze warunki do normalnego funkcjonowania. Zagraża to nie tylko naszemu zdrowiu, lecz również produkcji żywności, dostawom energii czy wydajności pracy.
“Obecnie jesteśmy w krytycznym momencie, w którym konieczne jest równoległe podjęcie działań na rzecz ograniczania tempa zmian klimatu oraz dostosowania się do tych konsekwencji, których nie da się już uniknąć” – podkreśla Komitet ds. Kryzysu Klimatycznego PAN.
W kontekście adaptacji kluczowe zagadnienia to m.in. zazielenianie miast, dostosowywanie budynków, zadbanie o stabilność systemu energetycznego i przestawianie rolnictwa na bardziej zrównoważone praktyki oraz produkcję lepiej dostosowaną do suchych warunków.
Naukowcy podkreślają przy tym, że najważniejszym elementem adaptacji jest tzw. mitygacja, czyli po prostu ograniczanie emisji gazów cieplarnianych. Jak tłumaczy Komitet, wynika to z faktu, że adaptacja do zmiany klimatu ma swoje granice, “po których przekroczeniu staje się ona niemożliwa”.
O ile ograniczanie emisji jest wyzwaniem globalnym, tak jednak lokalna adaptacja zależy już tylko od decydentów w Polsce.
PREMIUM Zapisz się na newsletter!
Zapisz mnieAdministratorem danych jest Wirtualna Polska Media S.A. Dane przetwarzamy w celu wysyłki newslettera. Masz prawo m.in. do dostępu, poprawienia, usunięcia danych oraz wycofania zgody. [Polityka prywatności]