Rola Polski urośnie po ataku Iranu? Produkcja cennego surowca pod lupą

Irański atak na katarski przemysł paliwowy sprawił, że w najbliższych latach znacząco spadnie dostępność jednego z najrzadszych pierwiastków na Ziemi — helu. Polska ma jednak to szczęście, że znajduje się w ekskluzywnym gronie państw, które same produkują ten cenny surowiec.

Posłuchaj artykułu

x1 x2 x1.75 x1.5 x1.25 x1 x0.75 00:00 / 00:00 Audio generowane przez AI (ElevenLabs) i może zawierać błędy bk awangga / Shutterstock Produkcja helu w Polsce może nabrać niedługo jeszcze większego znaczenia Hel to jeden z najczęściej występujących pierwiastków we wszechświecie, co jednak nie przełożyło się na jego ziemskie zasoby. Są one tak skromne, że na naszej planecie hel jest jednym z najrzadszych i najcenniejszych pierwiastków, który swoją wartość zawdzięcza unikalnym cechom wykorzystywanym w różnych gałęziach przemysłu — od medycyny po elektronikę. Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo Ekspert wskazuje możliwe konsekwencje blokady cieśniny Ormuz. Mówi o "spirali inflacyjnej" Zasoby tego gazu są tak rzadkie, że jego komercyjną produkcją zajmuje się garstka krajów. Liderem są tu Stany Zjednoczone oraz Katar, kontrolujące w sumie 75 proc. światowego rynku. Dlatego tak dużym echem odbił się irański atak na katarską infrastrukturę, w wyniku którego kraj ten będzie musiał zmniejszyć eksport helu o co najmniej 14 proc. — i to przynajmniej na kilka lat.

Polska w elitarnym gronie

Hel-3, izotop helu, może stać się w przyszłości paliwem dla reaktorów fuzyjnychXinhua Hel to surowiec, którego obecnie nie da się zastąpić w medycynie, gdzie jest używany m.in. do chłodzenia magnesów w rezonansach magnetycznych, jest też kluczowym elementem produkcji półprzewodników. Bez stabilnych dostaw tego gazu produkcja nowoczesnych chipów używanych w smartfonach czy komputerach może zostać sparaliżowana i właściwie każda przerwa w dostawach tego wysoce specjalistycznego surowca może oznaczać spore problemy dla firm zajmujących się produkcją takiego wyposażenia. Swoją cegiełkę do globalnych dostaw helu dokłada też Polska. Jesteśmy jedynym krajem w Europie (nie licząc Rosji), który zajmuje się komercyjną produkcją tego gazu, nad czym czuwa PKN Orlen oraz trzy główne zakłady:

• Odolanów — kluczowa instalacja odazotowania i skraplania helu — tu hel jest oczyszczany do czystości 99,999 proc.
• Grodzisk Wielkopolski — źródło koncentratu helu
• Instalacja membranowa kopali gazu Kościan‑Brońsko — oddzielanie helu przed dalszym przetwarzaniem

Zasoby i wydobycie helu w PolscePaństwowy Instytut Geologiczny Podobnie jak w innych krajach, również w Polsce produkcja helu odbywa się na zasadzie odzyskiwania go z gazu ziemnego. Jak informuje Państwowy Instytut Geologiczny, w 2024 r. oddział w Odolanowie wyprodukował 2,66 mln m sześć. oczyszczonego helu, pozyskanego z gazu ziemnego wydobywanego w Polsce, co stanowi ok. 1,5 proc. światowego rynku.Nie jesteśmy więc może potentatem w produkcji helu, ale nasza produkcja jest na tyle duża, że korzystają z niej kraje Unii Europejskiej i aż 80 proc. polskiego helu idzie na eksport. Najbliższe lata powinny też pokazać, czy Polska skorzysta ze zmniejszonej produkcji helu przez Katar — obecnie jest za wcześnie, aby jednoznacznie udzielić takiej odpowiedzi.Jak pokazuje też powyższy wykres, polskie zasoby helu ciągle się zmniejszają. Dokładnie tak samo sytuacja wygląda w innych krajach i m.in. dlatego hel jest tak cennym surowcem. Jego złoża są nie tylko małe, ale i nieodnawialne, a dodatkowo niektóre analizy wskazują, że ekonomicznie opłacalne rezerwy helu mogą wyczerpać się w mniej niż 10 lat, jeśli nie zmieni się technologia i dostęp do nowych złóż tego pierwiastka. Opracowanie: 

• Tomasz Mileszko